Քյոխը շտապ դիմում է ողջ ազգին և զինվորականներին․ «Որպես զինվորական՝ ժողովրդից պարտադրում եմ մի բան՝ չլռել այլևս, չխոնարհվել անարդարության առաջ և չհանձնվել քանի դեռ մեր հողը, մեր բանակը, մեր ապագան կախված են կասկածելի սեղմիչներից ու գաղտնի պայմանավորվածություններից»։

Այս խոսքերը հնչեցին ոչ թե հերթական քաղաքական դիվանագիտությունից, այլ trenches-ից ծնված իրական ցավից, այն զինվորականի բերանից, ով տեսել է գիշերվա դարանակալումները, հրետակոծված դաշտերը, հայրենիք կորցրած գյուղերի դատարկ տները, և ամենից սարսափելին՝ ժողովրդի անտարբերությունը։ Նրա ուղերձը սուր էր, անզիջում, և եթե ոչ մի բան, ապա մի ճշմարտություն հաստատ վեր հանեց՝ այս երկրում ժամանակն այլևս չի ներելու։

Քյոխը պատմում էր, թե ինչպես տարիներ շարունակ բանակը մնաց առանց ձայնի, զինվորները՝ առանց պատյանի, իսկ իշխանությունները՝ առանց պատասխանատվության։ Նրա խոսքով՝ «մենք ապրում ենք մի իրականությունում, որտեղ բանակը դարձել է ցուցանակ, իսկ զինվորը՝ թիվ։ Բայց բանակը ցուցանակ չէ, բանակը մարմին է, հոգի, սիրտ, և եթե այդ սիրտը դադարի բաբախել, ազգը կդադարի գոյություն ունենալ»։

Նրա խոսքերի ընթացքում հրապարակում հավաքված մարդիկ լուռ էին։ Ոչ ոք չէր հանդես գալիս ծափահարություններով, ոմանք անգամ աչքերն էին խույս տալիս՝ կարծես վախենալով բախվել այն ճշմարտությանը, որը շատերը փորձում են շրջանցել։ Իսկ այդ ճշմարտությունն այն է, որ այս հողը պահում են ոչ թե հայտարարություններով, այլ կյանքով։ Եվ եթե ժողովուրդը լուռ է, հետագայում այդ լռությունը կարող է վերածվել աղմուկի, որը ոչ ոք չի կարող լռեցնել։

Քյոխը նաև խոսեց զինվորների վիճակի մասին․ «Ես տեսել եմ տղաների, ովքեր գիշերները կռվել են, իսկ առավոտները՝ թաքցրել իրենց ապրումները, որպեսզի ծնողները չմտահոգվեն։ Տեսել եմ հրետակոծված դիրքեր, որտեղ թաց հողը խառնված էր արյան հետ։ Տեսել եմ, թե ինչպես տղաները ապրում են մեկ օրով, որովհետև երկրորդը կարող է չլինել։ Եվ դուք ուզում եք, որ մենք լռենք՞»։

Նա պահանջում էր ոչ թե հեղափոխություն, ոչ թե իշխանափոխություն, այլ մի բան, որն այս երկրում վաղուց կորել է՝ մարդասիրություն և պատասխանատվություն։ Նա ասում էր․ «Այս երկրի ամենամեծ մղձավանջը ոչ թե արտաքին վտանգն է, այլ ներքին քայքայումը։ Երբ զինվորն օգնում է զինվորին, բայց պետությունն՝ ոչ մեկին։ Երբ մայրերը մնում են անպատասխան հարցերի առաջ, իսկ հողը՝ անփակված գերեզմաններով»։

Պետք է անկեղծ լինել․ ժողովուրդը սարսափեց ոչ թե նրա խոսքերից, այլ նրանից, որ այդ ամենն իրականություն էր։ Որ այս երկիրը մի օր կարող է արթնանալ և հասկանալ, որ հող չունի, բանակ չունի, արժանապատվություն չունի։ Եվ որ ամենածանր հարվածը սպասում է ոչ թե սահմանին, այլ ներսում՝ մոռացության խնդրի տեսքով։ Քյոխը հենց այդ բանն էր ուզում կանխել՝ «մենք չունենք իրավունք մոռացության, որովհետև մոռացությունը սպանեց ավելի շատ, քան թշնամու մարտական տեխնիկան»։

Նա հատկապես ընդգծեց զինվորական համախմբման կարևորությունը՝ «Եթե այս երկրում կա որևէ ուժ, որը դեռ կարող է շրջել պատմության անիվը, դա բանակն է։ Բայց բանակը չի կարող միայնակ անել, եթե ժողովուրդը կտրված է իր իսկ բանակից։ Ժողովուրդը և բանակը մեկ մարմին են․ մեկը առանց մյուսի անկարող է գոյատևել։ Այսօր ես հարց եմ տալիս ոչ թե իշխանությանը, այլ ժողովրդին․ դուք պատրաստ եք՞ կանգնել ձեր բանակի կողքին։ Դուք պատրաստ եք՞ ձեր ձայնը վերադարձնել, ձեր պահանջը բարձրացնե՞լ, ձեր արժանապատվությունը պաշտպանե՞լ»։

Հրապարակում լռություն էր։ Ոչ թե դատարկություն, այլ ծանր լռություն՝ հղի սարսափով և պատասխանատվությամբ։ Քյոխը շարունակեց․ «Ես պահանջում եմ ոչ թե պատերազմ, այլ գիտակցություն։ Պահանջում եմ, որ մայրերը չտան իրենց որդիներին անիմաստ զոհվելու։ Պահանջում եմ, որ պետությունը զինվորի արյունը չդարձնի վիճակագրություն։ Պահանջում եմ, որ մենք սկսենք խոսել, ոչ թե լռել»։

Շատերը հետագայում խոստովանեցին, որ այդ օրը զգացին ինչ-որ բան կոտրվել է․ կոտրվել է տարիներով կառուցված քաղքենի ոգին, հարմարվողականությունը, այն հոգեբանական պատնեշը, որը թույլ էր տալիս մարդկանց ապրել՝ ձևացնելով, որ ամեն ինչ նորմալ է։ Այդ պատնեշի փլուզմամբ սկսվեց սթափության գործընթացը։ Որովհետև իրականությունը սարսափեցնում է միայն սկզբում, հետո դառնում է մղոնաշարք դեպի ճիշտ քայլերը։

Վերջում Քյոխը դիմեց բոլոր զինվորականներին․ «Ձեզ ասում եմ՝ որպես զինվորական, ոչ թե քաղաքական գործիչ․ ձեր երդումը տրվել է այս հողին, ոչ թե նստարանին։ Ձեր պարտքն է պաշտպանել ժողովրդին, բայց նույնքան պարտքն է, որ ժողովուրդը պաշտպանի ձեզ։ Երբ այդ փոխհարաբերությունը վերականգնվի, ոչ մի ուժ չի կարող կոտրել այս երկիրը»։

Այս խոսքերն այսօր արդեն տարածվում են ամբողջ երկրում։ Մարդիկ կարդում են, վախենում, սթափվում, վիճում, քննարկում։ Բայց մեկ բան արդեն հստակ է․ Քյոխը ոչ թե պարզապես հայտարարություն արեց, այլ շոկային հիշեցում՝ որ եթե այս ազգը հիմա չարթնանա, հետո արթնանալու հողով չի մնա։

Եվ գուցե հենց այդ զգուշացումն է այն վերջին հնարավորությունը, որը դեռ պահում է մեզ կործանումից։